Misbruik en mishandeling hebben vaak een diepgaand effect op het vermogen om grenzen te voelen, te herkennen en aan te geven. Wanneer lichamelijke en emotionele grenzen herhaaldelijk zijn overschreden, kan het natuurlijke “ja/nee”-systeem verstoord raken. Cliënten kunnen hierdoor moeite ervaren met het herkennen van signalen van spanning, afkeer of behoefte, of juist geneigd zijn om automatisch over hun eigen grenzen heen te gaan.

Daarnaast is er vaak sprake van vervreemding van het lichaam (dissociatie of verminderde interoceptie), waardoor lichamelijke signalen minder toegankelijk zijn. Vanuit traumatherapeutisch perspectief is het herstellen van lichaamsbewustzijn en autonomie essentieel, omdat grenzen niet alleen cognitief, maar vooral lichamelijk ervaren worden.

Therapie richt zich in deze fase op:

• ·Het (her)leren herkennen van lichamelijke signalen (bijv. spanning, ontspanning, weerstand)

• ·Het herstellen van het onderscheid tussen “ja”, “nee” en “twijfel”

• ·Het versterken van autonomie en keuzevrijheid

• ·Het oefenen met het aangeven en bewaken van grenzen in een veilige setting

Het uiteindelijke doel is dat de cliënt kan ervaren: “Ik mag voelen wat goed is voor mij, en ik mag daarnaar handelen.”